Begrotingsdiscipline is het excuus, sociale afbraak het doel

Voor het tweede jaar op rij krijgt de regering-De Wever geen begroting rond. Op 2 november trok de premier naar het paleis om zijn ontslag aan te bieden, maar de koning stuurde hem terug naar de onderhandelingstafel, met huiswerk tegen 16 november. Intussen ligt de noodbegroting al klaar, en noemt De Wever het zelf een “absoluut falen”. Een zeldzaam moment van zelfkennis. Maar waarover gaat deze regeringscrisis eigenlijk?

Niet over de vraag óf er bespaard wordt, maar over wie het hardst moet bloeden. N-VA wil verder snoeien in de gezondheidszorg. Een indexsprong ligt op tafel, “eventueel voor een deel van de bevolking”. MR vindt dat er “een miljard te veel” aan nieuwe inkomsten in de tabellen staat: hoogstens een negende van de inspanning mag uit belastingen komen. Vooruit en Les Engagés willen iets meer vragen van de “sterkste schouders”, maar dan wel binnen een regeerakkoord dat ze zelf mee hebben geschreven, en dat de rekening al anderhalf jaar bij de zwakste schouders legt.

Het scenario kennen we al. Vorig jaar zocht dezelfde regering ook 10 miljard euro, vroeg De Wever ook extra tijd, en kwam er na een nachtelijke vergadering een akkoord van 9,2 miljard. Wie die rekening betaalde, weten we ook: werklozen die na twee jaar hun uitkering verliezen, langdurig zieken, gepensioneerden, leerkrachten, treinreizigers.

Denktank Minerva zette alle maatregelen op een rij die Arizona in 2025 al besliste, voor de periode 2025–2029. Het resultaat spreekt voor zich. De sociale zekerheid levert netto zo’n 31 miljard euro in, bijna de helft van alle besparingen. Daarbovenop komen de openbare diensten, de opvang van asielzoekers en onze koopkracht. Van de “sterkste schouders” wordt over vijf jaar samen 5 miljard gevraagd. En er zijn maar twee winnaars: het leger, dat er 16,8 miljard bij krijgt, en de bedrijven. En dan gaat het nog maar om wat al beslist is. De 10 miljard waarover nu onderhandeld wordt, komt daar nog bovenop.

Het crisistheater is vooral een manier om de druk op te voeren, zodat het uiteindelijke akkoord als een “redelijk compromis” kan worden voorgesteld.

Op maandag 23 november trekken de drie vakbonden samen naar Brussel, met ziekenfondsen, armoedeverenigingen, studenten, gepensioneerden, culturele, feministische en milieuorganisaties. Dat is een goede zaak. Na 50.000 betogers op 9 oktober moet dit een nog duidelijker signaal worden. Maar een signaal alleen zal niet volstaan, en als we de discussie aangaan op het terrein dat de regering heeft afgebakend, hebben we ze al half verloren nog voor we vertrekken.

“Er is geen geld.” Behalve voor tanks.

“Er is geen geld” is het meest herhaalde zinnetje in de Wetstraat. Merk op waarvoor het nooit gebruikt wordt. Geen enkele minister heeft ooit verklaard dat er geen geld is voor defensie, voor de rente op de staatsschuld of voor belastingvoordelen aan bedrijven. Die worden betaald, dat spreekt vanzelf. “Er is geen geld” gaat altijd over pensioenen, uitkeringen, onderwijs, cultuur en openbaar vervoer. Geld is er dus wel, het heeft alleen een uitgesproken voorkeur voor bepaalde bestemmingen.

Het riedeltje van De Wever kennen we intussen van buiten. Hij beheert de begroting naar eigen zeggen “als een goede huisvader”: wie als gezin meer uitgeeft dan er binnenkomt, krijgt al snel de deurwaarder over de vloer. “We” hebben te lang boven onze stand geleefd, dus moeten we nu allemaal de broeksriem aanhalen. En cadeaus komen er niet.

Een blik in het huishoudbudget van deze goede huisvader zegt genoeg. Neem defensie. Nonkel Theo legde voor 2027–2035 een plan van 156 miljard euro op tafel, dat intussen al is opgelopen tot 166 miljard. Alleen al voor 2027–2029 gaat het om zo’n 45 miljard, 15 miljard meer dan in de vorige legislatuur. Zes miljard daarvan gaat naar pantservoertuigen. Bovendien heeft de regering beloofd om richting de nieuwe NAVO-norm van 3,5% van het bbp te gaan. Tegenover de huidige 2% komt dat neer op ruwweg 9 à 10 miljard euro extra, elk jaar opnieuw. Dat is ongeveer het bedrag dat de regering nu bij elkaar probeert te schrapen bij de zieken, de gepensioneerden en de leerkrachten. Het is ook meer dan wat alle Belgische overheden samen uitgeven aan het leefloon en andere sociale bijstand, aan het openbaar vervoer of aan werkloosheidsuitkeringen. En meer dan cultuur, sociale woningbouw en huursteun, ontwikkelingssamenwerking en preventieve gezondheidszorg samen.

Van een goede huisvader zou je toch verwachten dat hij niet bespaart op het eten of op de gezondheid van de kinderen om een wapenarsenaal in de garage aan te leggen.

En die broeksriem? Die gaat bij deze huisvader niet om zijn eigen buik. Hij hangt aan de kapstok, en hij wordt bovengehaald om de rest van de familie een pak slaag te geven. Zijn vrouw, omdat ze “maar” deeltijds werkt. Dat ze daarnaast de kinderen en het huishouden voor haar rekening neemt, vindt hij vanzelfsprekend. De jongste, omdat hij een slecht rapport heeft. Dat hij met 28 in een klas zit, met schimmel op de muren, ziet de huisvader niet. De oudste zoon, omdat hij ziek is en niet snel genoeg weer aan het werk gaat. De dochter, omdat ze al twee jaar werk zoekt en dus “profiteert”. De schoondochter, die voltijds in de zorg werkt, omdat ze durft te klagen dat haar loon niet meer volgt met de prijzen. Bompa en bomma, omdat ze nu al op pensioen willen, terwijl die rugklachten toch nog best meevallen. Wie onder zijn dak woont en werkt, moet bovendien de helft van het loon aan de huisvader afgeven. Iedereen, behalve de schatrijke achternonkel. Die schuift gewoon mee aan tafel, moet niets afgeven en blijft gespaard van de broeksriem. De huisvader kijkt naar hem op zoals een hondje naar zijn baasje, en vraagt hem hoogstens beleefd of hij misschien iets wil bijleggen, als het hem tenminste niet te veel stoort.

Voor heel wat vrouwen is dit helaas geen beeldspraak. In België wordt gemiddeld om de twaalf dagen een vrouw vermoord, meestal door haar partner of ex-partner. En het beleid van onze “goede huisvaders” maakt het erger. Wie financieel afhankelijk is, kan moeilijk weg. Met een deeltijds loon, een werkloosheidsuitkering die na twee jaar stopt en een huurmarkt waar je amper iets betaalbaars vindt, is weggaan bij een gewelddadige partner een sprong in het ijle. En de opvang en hulpverlening die vrouwen moeten helpen, kampen met lange wachtlijsten. Daarom betoogt het Mirabal-platform op zondag 29 november in Brussel tegen gendergerelateerd geweld, en tegen de gevolgen van het regeringsbeleid voor vrouwen, genderminderheden en het verenigingsleven. Wie op 23 november betoogt, hoort er op 29 november ook bij, en omgekeerd.

Elastische regels en heilige huisjes

De Europese begrotingsregels, die zogezegd onverbiddelijk zijn als het om pensioenen of ziekenhuizen gaat, worden voor militaire uitgaven gewoon opzijgeschoven: een deel ervan telt niet mee voor het tekort. Het Europese begrotingskeurslijf blijkt verrassend elastisch. Het rekt mee met elke pantserwagen, maar voor een ziekenhuisbed geeft het geen centimeter mee.

Wat levert al dat oorlogstuig ons op? Niet meer veiligheid. De oorlog tegen Iran jaagde de energieprijzen de hoogte in, en die rekening betalen wij aan de pomp en op onze energiefactuur, terwijl de wapenindustrie het ene recordjaar na het andere boekt. Een straaljager vernietigt, hoe je hem ook noemt. Elke euro die in een wapenwedloop verdwijnt, gaat niet naar een klaslokaal, een verpleegkundige of een tramlijn, en maakt een volgende oorlog alleen maar waarschijnlijker.

Defensie is niet het enige heilige huisje. De rentelasten op de federale schuld stijgen volgens het Rekenhof van 12,5 naar 17,5 miljard euro per jaar. Dat is in feite een jaarlijkse uitkering aan wie overheidsobligaties bezit: banken, verzekeraars, beleggingsfondsen en vermogende particulieren. Een uitkering zonder activeringsplicht, zonder controle van de RVA, en zonder dat iemand ooit heeft voorgesteld om ze na twee jaar af te schaffen. Daarbovenop komen de subsidies aan bedrijven: volgens de Nationale Bank zo’n 25 miljard euro per jaar, meestal zonder enige voorwaarde over jobs of investeringen. Met alle belastingvoordelen erbij kwam Minerva zelfs op 52 miljard: meer dan wat we aan de hele gezondheidszorg uitgeven. Arizona doet daar nog eens ruim een miljard bij. Over die uitkeringen hoor je De Wever nooit klagen.

Het geld wordt niet gehaald waar het zit

Ook aan de inkomstenkant is het tekort geen natuurramp, maar het resultaat van politieke keuzes. Volgens cijfers van de Nationale Bank zijn de overheidsinkomsten sinds 2016 met 1,9% van het bbp gedaald, zo’n 12,4 miljard euro per jaar. We leven dus niet “boven onze stand”. Het probleem is dat de rijksten al decennia onder hun stand betalen.

Wie werkt, betaalt gemiddeld zo’n 43% op zijn inkomen. De rijkste 1% betaalt gemiddeld 23%. Hoe kan dat? Doordat een euro uit arbeid en een euro uit kapitaal in België totaal anders behandeld worden. Je loon wordt belast van de eerste tot de laatste euro, met sociale bijdragen erbovenop. Dividenden worden forfaitair belast, huurinkomsten nauwelijks, en op meerwaarden op aandelen werd tot dit jaar in de praktijk niets betaald. De nieuwe “solidariteitsbijdrage” op meerwaarden is een mooi staaltje van die logica. Op winst die je maakt zonder er een vinger voor uit te steken, betaal je amper 10%. En zelfs dat is vooral voor de show. Het Planbureau raamde wat een meerwaardebelasting zou kunnen opbrengen op 3,7 miljard euro per jaar. Met al haar uitzonderingen rekent de regering zelf op 500 miljoen in 2029, en het Rekenhof verwacht er amper 120 miljoen van. Ter vergelijking: met de gedeeltelijke indexsprongen alleen haalt de regering over deze legislatuur 2,3 miljard uit onze lonen. Vooruit kan ermee uitpakken dat de “sterkste schouders” eindelijk bijdragen, maar fundamenteel verandert er niets.

Intussen bezitten de achttien Belgen op de miljardairslijst van Forbes samen 47,4 miljard euro. Dat is gemiddeld 2,6 miljard per persoon: meer dan 50.000 jaar werken aan een gewoon loon. Zelfs met een voorouder die ten tijde van de Babyloniërs begon te sparen, kom je nog niet eens in de buurt. Met eigen hard werk, of met dat van grootvader, heeft dat dus weinig te maken. Het komt uit het werk van anderen, want het is alleen de arbeid van werkende mensen die waarde produceert. Begin jaren 1980 ging nog 66% van het bbp naar lonen, vandaag nog maar 59% (AMECO). Dat verschil van zeven procentpunt staat vandaag voor zo’n 45 miljard euro per jaar dat niet meer gaat naar wie werkt, maar naar winsten en dividenden voor wie bezit. Dat is vier keer het bedrag waarover de regering nu al weken ruziet.

Fiscaal expert Michel Maus schat dat er bovendien jaarlijks zo’n 40 miljard euro aan belastingen ontsnapt via ontwijking en fraude. De regering wil daar tegen 2029 amper 1,2 miljard per jaar van terughalen. Hoe? Dat weet niemand. Het Rekenhof stelde in februari vast dat het beloofde antifraudeplan er een jaar later nog altijd niet was, en dat de FOD Financiën niet kon uitleggen hoe ze aan dat bedrag kwam. Er komen wel 100 extra mensen bij de Bijzondere Belastinginspectie, maar tegelijk mag Financiën maar twee op de vijf vertrekkers vervangen. Nochtans kost een inspecteur van de BBI zo’n 55.000 euro per jaar en brengt hij er gemiddeld 425.000 op. Wie het geld echt wil halen waar het zit, werft er geen honderd aan, maar duizenden.

En als er al iemand tegen de lamp loopt, zal het een kleine garnaal zijn. De grote vissen plegen geen fraude. Zij doen aan “fiscale optimalisatie”: volledig legaal gebruikmaken van de achterpoortjes die deze en vorige regeringen zorgvuldig openlieten voor hun rijke vriendjes. Dat heet geen fraude. Dat heet beleid.

De vakbonden hebben een alternatieve begroting van ruim 21 miljard euro uitgewerkt. De grootste post: belast elke euro op dezelfde manier, of hij nu uit arbeid, kapitaal of huur komt. Dat alleen al zou 12,9 miljard opbrengen. De PVDA stelt een vermogensbelasting voor van 2% boven 5 miljoen en 3% boven 10 miljoen, goed voor 8 miljard. Zulke voorstellen ontkrachten de leugen dat er geen alternatief zou zijn, en tegenover een regering die zelfs een miljard extra van de rijksten al te veel vindt, verdienen ze onze volle steun.

Maar laten we ook eerlijk zijn: ze gaan niet ver genoeg. Niet omdat de berekeningen niet zouden kloppen, maar omdat ze vertrekken van hetzelfde kader als de regering zelf.

De overheid is geen huishouden

Dat kader is het beeld van de goede huisvader zelf. Het hele debat draait rond één vanzelfsprekendheid: de begroting moet in evenwicht. De overheid moet niet meer uitgeven dan ze binnenkrijgt en haar schulden netjes afbetalen, zoals een gezin zijn woonlening. Rechts herhaalt het intussen al bijna een halve eeuw. Vooruit en Groen hebben het intussen overgenomen. En ook het ACV presenteert zijn alternatief als een weg naar “begrotingsevenwicht”. Zo gaat het debat enkel nog over de vraag wie de besparingen moet betalen, en nooit meer over de vraag of ze wel nodig zijn. We spelen dan een wedstrijd op het veld van de tegenstander, met een scheidsrechter van de tegenstander, volgens regels die de tegenstander zelf geschreven heeft.

Laten we de vergelijking met een gezin dus eens wat nauwkeuriger bekijken.

Een gezin kan de buren niet verplichten om een deel van hun loon af te staan, en kan niet bij wet bepalen hoeveel rente de bank mag vragen. Het kan geen bank overnemen, geen kapitaal aan banden leggen en niet beslissen dat bepaalde schulden niet meer terugbetaald worden. Het leeft ook niet eeuwig, terwijl een staat zijn schuld nooit volledig hoeft af te lossen, zolang ze haalbaar blijft. En een eigen leger heeft een gezin evenmin, al zouden sommige N-VA’ers dat misschien wel zien zitten. De vergelijking loopt aan alle kanten mank.

Een staat is geen gezin. Telkens als het systeem zelf in gevaar was, werd dat ook in de praktijk bewezen:

In 1953 werd in Londen ongeveer de helft van de buitenlandse schuld van West-Duitsland kwijtgescholden, omdat het Westen een sterk kapitalistisch Duitsland nodig had tegenover de Sovjet-Unie. Niemand vond dat toen onverantwoord.
In het najaar van 2008 vonden de Belgische overheden op enkele dagen tijd miljarden om Fortis, Dexia, KBC en Ethias te redden. Tegen eind 2011 had de federale overheid er volgens het Rekenhof bijna 16 miljard euro in gepompt, KBC niet meegerekend. Bovendien stond ze voor 54 miljard borg voor de “bad bank” van Dexia. Niemand zei toen “eerst sparen”. De banken waren “too big to fail”. Ziekenhuizen en scholen zijn dat blijkbaar niet.
In 2012 werd ruim 100 miljard euro Griekse staatsschuld bij private schuldeisers geschrapt, de grootste schuldkwijtschelding ooit. Niet uit sympathie voor de Grieken: de eurozone dreigde te ontploffen, en de grote banken hadden hun risico’s intussen al doorgeschoven naar de publieke schuldeisers. De Grieken kregen de ene besparingsronde na de andere.
Tussen 2015 en 2022 kocht de Europese Centrale Bank voor duizenden miljarden euro aan obligaties op, met geld dat ze zelf schiep. Geld bijmaken kan dus wel. Het gebeurde alleen om de financiële markten te stutten, niet om scholen te bouwen.

Het ging er nooit om het systeem te veranderen, wel om het te redden.

Het klopt dat een staat in de eurozone niet zelf euro’s kan drukken. Dat recht ligt bij de ECB, en de Europese verdragen zijn zo geschreven dat die macht buiten elke democratische controle valt. Maar ook dat is geen natuurwet. Het is een politieke constructie, en wat politiek gemaakt is, kan politiek worden afgebroken. Dat de “onafhankelijkheid” van de centrale bank en de Europese begrotingsregels in steen gebeiteld zouden zijn, is precies wat men ons wil doen geloven.

De vraag is dus niet óf er middelen zijn. De vraag is welke klasse beslist waarvoor ze gebruikt worden. En daar wringt het. De Wever spreekt graag over het “primaat van de politiek”. Gezever. Wie beslist of er geïnvesteerd wordt in windmolens of in wapenfabrieken? Of er zo duurzaam of zo goedkoop mogelijk geproduceerd wordt? Of er geneesmiddelen ontwikkeld worden tegen malaria of tegen kaalheid? Of een fabriek als Audi Brussel openblijft? Waarover de kranten schrijven en welke programma’s op tv komen? Niet de verkozenen. Dat zijn de beslissingen die ons leven echt bepalen, en geen enkele ervan wordt democratisch genomen. Ze worden overgelaten aan de markt, en dus aan de winstlogica van een kleine kring van grote aandeelhouders die nooit op een kieslijst stond. Denk aan de families achter AB InBev, Solvay of D’Ieteren, of aan investeringsfondsen als BlackRock.

De politiek mag netjes kleuren binnen de lijntjes die zij trekken. Wie daarbuiten durft te kleuren, krijgt de ratingbureaus, de rentes en de kapitaalvlucht op zijn dak. Vraag het maar aan de Grieken: in 2015 verkozen ze een regering tegen de besparingen en stemden ze in een referendum massaal “nee”, waarna de ECB de geldkraan dichtdraaide tot de regering door de knieën ging. De kapitalistische staat is geen neutrale scheidsrechter en zeker geen goede huisvader. Hij beschermt de belangen van een klasse die nooit verkozen werd.

Daarom volstaat ook een eenmalige radicale ingreep niet. Stel dat morgen de helft van de staatsschuld geschrapt wordt. Zolang de banken, de energie en de grote bedrijven in dezelfde handen blijven en democratische controle ontbreekt, zitten we binnen enkele jaren weer met dezelfde schuld, dezelfde chantage en hetzelfde verhaal van de broeksriem.

Wat we nodig hebben: geen evenwicht, maar investeringen

Kijk rond. Het Franstalig onderwijs zit midden in een besparingsronde van 500 miljoen euro, met de grootste lerarenstakingen sinds de jaren 1990. In Frankrijk kwamen op 5 november honderdduizenden mensen op straat, in een beweging die in september met studentenstakingen begon. Op 10 november volgt daar een nationale onderwijsstaking. Overal in Europa is het hetzelfde liedje: geld voor wapens en voor de markten, besparingen op alles wat het leven leefbaar maakt.

Wat we nodig hebben, is precies het omgekeerde. Geen “begroting in evenwicht”, maar een massaal publiek investeringsplan:

Onderwijs: kleinere klassen, gerenoveerde schoolgebouwen, meer leerkrachten met degelijke arbeidsvoorwaarden en geen afbraak van hun pensioen. Het doel: jongeren die zich ten volle ontplooien en kritisch leren denken, niet gehoorzame arbeidskrachten die klaargestoomd worden voor de arbeidsmarkt.
Gezondheidszorg: meer personeel en betere lonen in de zorg, geen besparingen op de ziekteverzekering en geen klopjacht op langdurig zieken. Daarnaast een publieke farmaceutische sector, zodat we niet langer overgeleverd zijn aan multinationals die woekerprijzen vragen.
Klimaat en energie: een energiesector in publieke handen, met massale investeringen in isolatie, hernieuwbare energie en een gratis, uitgebreid openbaar vervoer. De oorlog tegen Iran toont nog maar eens dat zolang energie een winstbron blijft, wij de crisissen betalen.
Wonen: een grootschalig programma van publieke sociale woningbouw. Liverpool bouwde in de jaren 1980 onder een marxistisch gemeentebestuur 5.000 sociale woningen, tegen de regering-Thatcher in. Wat daar kon, kan hier ook.
Koopkracht: handen af van de index. Herstel van de volledige automatische indexering en van vrije loononderhandelingen, en een minimumloon en uitkeringen boven de armoedegrens.

“Onbetaalbaar”, zullen ze zeggen. Maar wie betaalt er vandaag de prijs? Wij betalen al: met onze gezondheid, met onze kinderen in overvolle klassen, met onze pensioenen en onze energiefacturen.

Niet een groter stuk van de taart, maar de bakkerij

Een miljonairstaks is een goed begin. Maar wie daar blijft staan, vraagt de miljonairs vriendelijk om een iets groter stuk van de taart af te staan. Nochtans zijn het niet de miljonairs die de taarten bakken. Dat doen wij. Alleen is de bakkerij van hen, en dus ook elke taart die eruit komt. Zolang dat zo blijft, beslissen zij hoe groot onze stukken zijn, en wat ze vandaag moeten afstaan, halen ze morgen gewoon terug. Als we echt uit de logica van de eeuwige besparingen willen breken, moeten we durven buiten het kader denken:

Geen cent meer voor de wapenwedloop. Het geld voor oorlog moet naar onderwijs, zorg en klimaat.
Een publieke audit van de staatsschuld. Wie bezit ze, en wie verdient eraan? Schrap de schulden tegenover banken en grote vermogens, en bescherm de kleine spaarders, zoals de honderdduizenden gezinnen die in 2023 de staatsbon kochten.
De sleutelsectoren in publieke handen: banken en verzekeraars, energie, farma, groot vastgoed en de grote industrie. Niet om ze te laten besturen door een paar ministers en topmanagers, zoals Belfius vandaag, maar onder democratische controle van de werkenden en de gebruikers. Een schadevergoeding komt er enkel voor kleine aandeelhouders, op basis van bewezen behoefte. Dan wordt de overheid niet langer gegijzeld door “de markten”, en dienen ons spaargeld en onze arbeid voor publieke investeringen in plaats van speculatie.
Stop de privatisering, en draai ze terug. Belgacom, Sabena, B-Cargo, de publiek-private samenwerking voor grote infrastructuurwerken: telkens werd een publieke dienst een winstbron, ten koste van personeel en gebruikers. Maar ook vóór de privatisering werden de NMBS en de RTT bestuurd door politiek benoemde directies. Spoor, post, telecom en infrastructuur horen in publieke handen, onder controle van het personeel en de gebruikers.
Een democratisch plan voor de economie: beslissen wat we produceren en waarin we investeren op basis van wat nodig is, niet op basis van wat het meeste rendement oplevert. Dat geldt ook voor onderwijs en zorg, waar de marktlogica steeds verder binnensluipt: hogescholen en universiteiten worden dankzij Vandenbroucke gefinancierd volgens hun “output”, en woonzorgcentra zijn beleggingsproducten geworden. Een openbare dienst moet geen winst maken, maar een dienst leveren.
Breek met de Europese begrotingsregels, samen met de werkende klasse in Frankrijk en elders, die tegen dezelfde logica in opstand komt. Een begrotingskeurslijf dat enkel voor tanks een uitzondering maakt, verdient geen respect.

Daarbij horen uiteraard ook de eisen die we eerder al naar voren schoven: een vermogensbelasting met een vermogenskadaster, zodat eindelijk zichtbaar wordt wie wat bezit.

Utopisch? Banken overnemen, schulden schrappen, geld bijmaken: het is allemaal al gebeurd, telkens om het kapitaal te redden. Het verschil is dat wij die middelen willen inzetten voor de meerderheid, en dat kan niet zonder de macht van het kapitaal te breken. Geen enkele regering die binnen de lijntjes van “de markten” kleurt, zal dat ooit doen, ook niet als Vooruit of Groen erin zitten. Daarvoor is de kracht van de georganiseerde werkende klasse nodig: stakingen, bezettingen, actiecomités in elk bedrijf en elke wijk. Uit zo’n strijd kan een ander soort staat groeien, waarin wie het werk doet ook beslist, met verkozen vertegenwoordigers die op elk moment afzetbaar zijn en niet meer verdienen dan een gewoon loon. Op haar feesten zegt de PVDA dat “alleen het socialisme de dictatuur van het geld vervangt door echte democratie”. Daar zijn we het volledig mee eens. Maar in het debat over de begroting blijft het bij een miljonairstaks en “een ander beleid is nodig én mogelijk”. Wie het socialisme ernstig neemt, moet dat ook in de dagelijkse strijd durven zeggen, en de discussie verleggen: van de vraag welke taks “haalbaar” is, naar de vraag wie de economie bezit en controleert.

Na 23 november: doorgaan tot ze vallen

De regering hangt aan een zijden draad. Ze is verdeeld, ze krijgt geen begroting rond, en niemand durft verkiezingen aan. Dat is net het moment om de druk op te voeren, niet om af te wachten wat er uit de volgende nachtelijke vergadering komt. Een regering in crisis zal proberen de vakbonden aan tafel te krijgen om “de inspanningen eerlijk te verdelen”. Dat is een val: er bestaat geen eerlijke manier om te onderhandelen over hoeveel wij moeten inleveren voor hun tanks en hun rentes.

Het ABVV dreigde in september zelf met een algemene staking in de week van 23 november als de regering over zijn rode lijnen ging: een btw-verhoging, een aanval op de index, de annualisering van de arbeidstijd. Een btw-verhoging en een nieuwe indexsprong liggen intussen op de onderhandelingstafel. Laat 23 november dus geen eindpunt zijn, maar de opstap naar een escalerend actieplan tot de regering valt.

De Wever heeft op één punt gelijk: dit is een falen. Maar het is niet enkel het falen van één regering. Het is het falen van een systeem dat altijd geld vindt voor oorlog, banken en aandeelhouders, en nooit voor de mensen die alles draaiende houden. Daartegenover stellen wij een andere logica: de rijkdom die werkende mensen produceren, moet ten dienste staan van de noden van de meerderheid, en niet van de winsten van een kleine minderheid. Dat heet socialisme.

Allen naar Brussel op maandag 23 november. En daarna: doorgaan.