Er is een alternatief op de kapitalistische crisis: socialisme!

Wie ten tijde van de val van de Sovjetunie het scenario van de huidige wereldwijde crisis zou hebben beschreven, zou in het beste geval slechte smaak verweten worden en in het slechtste geval zijn doorgegaan voor een fantast met nostalgie naar het failliete systeem van het stalinisme. Vandaag zijn de euforie en illusies van de periode na de val van het stalinisme steeds meer aan het verdwijnen. De wereld is voor een meerderheid van de mensen vandaag een nachtmerrie geworden.

Bijna 1 miljard mensen lijden vandaag honger, 2,6 miljard mensen moeten het met minder dan 2 dollar per dag stellen. In de Verenigde Staten, in het hart van het kapitalisme, worden honderdduizenden gezinnen uit hun woning gezet omdat ze hun lening niet meer kunnen afbetalen. Zowat overal vrezen miljoenen arbeiders voor hun job. De klimaatveranderingen zullen ertoe leiden dat de komende decennia honderden miljoenen mensen zullen moeten verhuizen om het stijgende waterpeil of de woestijnvorming te ontvluchten.

De productiekrachten en rijkdommen die vandaag bestaan, zouden – indien ze rationeel worden gebruikt – volstaan om al deze problemen op te lossen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat steeds meer mensen in deze crisistijd het systeem in vraag stellen en op zoek gaan naar een alternatief.

De terugkeer van Marx

Marx was de afgelopen jaren in de vergeethoek geraakt en met hem ook de ideeën van het socialisme. Weinigen hebben de afgelopen 20 jaar weerstaan aan het offensief van de “vrije” markt. Wie daar kritiek op had, werd door de verdedigers van het kapitalisme verweten aanhanger te zijn van ouderwetse en achterhaalde ideeën. Momenteel kent Karl Marx echter een opvallende terugkeer.

De concentratie van kapitaal in een steeds kleiner aantal handen werd reeds door Marx verklaard. Gisteren werd door de arrogante kapitalisten nog gelachen met de onvermijdelijkheid van crisis in het kapitalistisch systeem, vandaag worden ze er zelf mee geconfronteerd. Als Marx over de verkiezingen schreef – “De onderdrukten wordt eenmaal in de zoveel jaren toegestaan te beslissen welke vertegenwoordiger van de onderdrukkende klasse hen in het parlement zal vertegenwoordigen en vertrappen” – zullen velen er hun eigen opvattingen in herkennen.

Voor de meeste arbeiders zal het project van een socialistische samenleving nog steeds gediscrediteerd zijn omwille van de regimes die vroeger in het Oostblok bestonden. Dat waren geen socialistische regimes, maar bureaucratische, totalitaire en bloedige karikaturen van het socialisme.

De genationaliseerde en geplande economie die na de Russische revolutie van oktober 1917 werd ingesteld, leed onder het isolement en het achtergebleven karakter van het land en werd bovendien geconfronteerd met een burgeroorlog die werd ondersteund vanuit het Westen. Dat vormde de enorm moeilijke materiële basis waarop de bureaucratie een opgang kon maken om uiteindelijk een einde te maken aan de jonge arbeidersdemocratie en alle macht naar zich toe te trekken.

Trotski stelde dat een socialistische planning nood heeft aan arbeidersdemocratie zoals een lichaam nood heeft aan zuurstof. Reeds in 1936 schreef Trotski dat de bureaucratische dictatuur in de Sovjetunie moest vervangen worden door een arbeidersdemocratie. Indien dat niet zou gebeuren, bestond het gevaar van een val van de bureucratie waarbij deze vervangen zou worden door het kapitalisme. We zien vandaag effectief de gevolgen daarvan: een ondermijning van de levensstandaard van de Russische arbeiders en hun gezinnen.

Vandaag zijn de arbeiders op wereldvlak met veel meer en zijn ze bovendien beter geschoold dat de Russische arbeiders van de jaren 1920. Met de huidige mogelijkheden van informatie, internet en massamedia kan informatie worden verspreid en zouden potentieel echte discussies over de organisatie van de samenleving kunnen worden gevoerd. Het zou mogelijk zijn om veel sneller en democratischer collectieve beslissingen te nemen dan een eeuw geleden. Dat beperkt de risico’s van een bureaucratisering.

Hoe zou een toekomstige socialistische samenleving er dan wel uitzien? Marx heeft meer analyses gemaakt over hoe het kapitalisme functioneert dan over de toekomstige socialistische samenleving. Zoals Lenin stelde in “Staat en Revolutie”: “Bij Marx vinden wij geen spoor van een poging utopieën te construeren en te fantaseren over dat wat men niet kan weten.”

Marx benadrukte dat een nieuwe socialistische samenleving zou voortkomen uit de intrinsieke tegenstellingen van het kapitalisme en dat ze dus afhankelijk zal zijn van de economische, sociale en politieke voorwaarden van dat ogenblik. We kunnen niet exact voorspellen hoe een nieuwe socialistische samenleving er zal uitzien, het doel van een socialistische revolutie is net dat de macht in de handen van de arbeiders terecht komt. De nieuwe socialistische samenleving zou het resultaat zijn van een massabeweging van de meerderheid van de bevolking. Er kunnen wel een aantal grote lijnen worden aangegeven.

Welk socialisme?

Vandaag wordt niet meer ontkend dat de ontwikkeling van de mensheid een proces is dat aan verandering onderhevig is. Velen denken wellicht dat het kapitalisme het eindpunt van de ontwikkeling van de mensheid is, maar dat is geen wetenschappelijk standpunt. De mensheid heeft verschillende samenlevingen gekend waaronder de primitieve samenleving van jagers-verzamelaars, het slavendom, het feodalisme en het kapitalisme. Een overgang van één productiewijze naar een andere gebeurt niet toevallig. De interne tegenstellingen van deze systemen hebben geleid tot de ontwikkeling van iets nieuw.

Zo was het feodalisme gebaseerd op de tegenstelling tussen lijfeigenen en feodale heersers, terwijl zich een nieuwe sociale klasse aan het ontwikkelen was – de burgerij – die uiteindelijk de macht greep na massabewegingen van de onderdrukten. De burgerij vestigde haar eigen sys-teem dat evenmin een einde maakte aan miserie en uitbuiting. Het kapitalisme kent een meer subtiele en soms modernere versie van uitbuiting dan tijdens de slavernij of het feodalisme. Maar uiteindelijk zijn de tegenstellingen in de kapitalistische samenleving dermate groot dat deze wel moeten leiden tot nieuwe klassenstrijd.

De kapitalistische productiewijze heeft geleid tot het ontstaan van een arbeidersklasse die de meerderheid van de bevolking omvat. De arbeiders staan vandaag in het productieproces veel minder geïsoleerd dan andere uitgebuite klassen in het verleden. Er zijn grote concentraties van arbeiders in fabrieken en dat heeft mee geleid tot een traditie van organisatie en collectief bewustzijn in de productie en in de strijd. De arbeiders hebben geen externe eigenaars nodig aangezien ze zelf de productie kunnen organiseren en controleren.

De arbeiders kunnen de touwtjes zelf in handen nemen om hun eigen systeem op poten te zetten en op te komen voor een stelsel dat veel democratischer is dan wat we vandaag kennen. In een dergelijke samenleving zouden de beslissingen (zowel economisch als politiek) genomen worden door raden van democratisch verkozen en afzetbare vertegenwoordigers. In tegenstelling tot de chaos van de vrije markt, zou de economie democratisch worden gepland. Daarbij zouden de behoeften van de meerderheid centraal staan en niet de winsten van een kleine minderheid die leeft van de uitbuiting van de werkenden.

Om internationaal te kunnen vooruitgaan in de richting van een nieuwe socialistische samenleving, zal de arbeidersklasse zich moeten organiseren. De arbeiders vormen de meerderheid van de bevolking, maar ze zullen niet zomaar vrijwillig de macht overgedragen krijgen door de kapitalisten. Een socialistische samenleving zal noodzakelijk zijn om een uitweg te vinden uit de huidige impasse. Zonder een socialistisch alternatief, staat ons immers enkel steeds meer barbarij te wachten. De economische schokken die we vandaag zien, zullen enome gevolgen hebben voor het bewustzijn van bredere lagen. Linkse socialisten moeten daar gebruik van maken om een socialistisch perspectief naar voor te brengen en ingang te doen vinden bij een steeds grotere groep arbeiders en jongeren.

Geef een reactie

0
    0
    Je winkelwagen
    Er zit niets in je winkelwagenKeer terug naar de winkel