8 mei in Antwerpen: eerbetoon aan verzet en strijd vandaag
Over het hele land organiseerde de 8 mei coalitie activiteiten in het teken van acht mei. Zo was er op vrijdag 8 mei een bijeenkomst in het Bondsgebouw in Antwerpen. Het thema was ‘vrouwen in verzet’.
De 8 mei coalitie herdenkt de onvoorwaardelijke overgave van Nazi-duitsland op 8 mei 1945. In de Sovjet-Unie was het door het verschil in tijd al 9 mei. Deze overgave betekende het einde van de Tweede Wereldoorlog in Europa en de overwinning op het fascisme. In de stille oceaan ging de oorlog door.
De 8 mei coalitie ijvert voor een officiële feestdag.
In een podcast aflevering van Weeral WO2 gaan historici Koen Aerts en Nico Wouters hierover het debat aan. Ze reageren ook op een uitspraak van voormalig rector Herman Van Goethem dat we dan de overwinning van de mensenrechten, van de democratie op het totalitarisme vieren. Koen Aerts sabelt dat vakkundig neer door erop te wijzen dat het Franse koloniale leger op precies dezelfde dag in Sétif duizenden Algerijnen doodschoot omdat zij in het einde van de oorlog een mogelijkheid zagen om te dekoloniseren. Sowieso is het een erg Westers perspectief, in een groot deel van Oost-Europa werden stalinistische regimes geïnstalleerd. Nico Wouters vulde aan dat ook het Belgische koloniale regime bleef bestaan. En dat Europa goeie diplomatieke en economische relaties met het Spanje van Franco bleef onderhouden.
De avond werd aan elkaar gepraat door afro-feministe Mama Joe. Spreeksters en geëngageerde artiesten wisselden elkaar af. Het programma werd gedomineerd door vrouwen met diverse achtergronden.
Joke Dupont van de Algemene Centrale (ABVV) vertelde over de toenemende repressie tegen sociaal verzet vandaag. Over hoe fascisme en totalitarisme zich geleidelijk opbouwen. Het begint met woorden die onmenselijken, meestal met censuur, mediacontrole en het belemmeren van vrije informatie. Het gaat stap voor stap.
Joke schreef haar thesis over de Oostenrijkse schrijfster Elfride Jellinek. Zij stelt dat macht standhoudt als iedereen zijn rol blijft spelen. Verzet is daarmee ophouden. In tijden waarin sociale, syndicale en politieke rechten aan een hoog tempo afgebouwd worden, werpen vakbonden best de rol van ‘sociale partners’ en overleg af. De ultieme vorm van verzet lijkt me wanneer arbeiders in het kapitalisme hun ‘rol’ niet meer spelen en collectief het werk neerleggen. Zelfs onder de nazi bezetting zijn daar voorbeelden van.
Joke vertelde ook over Vera Akkerman (meisjesnaam Luftig). In 1927 migreerde haar gezin van Polen naar Antwerpen. In de joodse arbeidersbeweging leerde ze de broers Emiel en Piet Akkerman kennen. Met Piet zou ze trouwen. Ze speelden een belangrijke rol in het uitbreiden van de staking van 1936. De broers sneuvelden in Spanje in de strijd tegen het fascisme. Met enkele andere jonge joodse vrouwen trok ook Vera naar Spanje. Ze gingen aan de slag in een militair hospitaal. Daar zag ze de gruwelen van de oorlog. Maar ook de traditionele rolverdeling tussen de artsen en de verpleegsters. Ze botste met de plaatselijke politieke leiding die het moeilijk had met de ‘bemoeienissen’ van de vrouwen. Bij haar terugkeer organiseerde ze zich in het Rode Orkest, een internationaal netwerk van het communistisch verzet.
Melissa Verspecht van ACV Transcom Spoor sprak over hoe vrouwen een rol spelen in verzet, vaak zelfs een voortrekkersrol. Onder de bezetting hielpen ze onderduikers, fungeerden ze als koerier, vervalsten ze documenten, … Toch krijgen ze vaak minder erkenning dan mannen.
Ook spoorarbeiders speelden een grote rol. Ze wisten wat vervoerd werd, waar en wanneer. Het XXe transport werd gestopt, 231 joden konden ontsnappen. Dit was mogelijk door de bredere structuur van het verzet.
Ik bedenk me dat bovengemiddeld veel spoormannen en – vrouwen zich engageerden in het verzet, maar dat ook de collaboratie goed vertegenwoordigd was bij de spoorwegen. Het XX-ste konvooi werd echter niet gestopt door spoorwegpersoneel. Het was een actie van drie jongemannen. Meer gevestigde verzetslieden beschouwden het stoppen van het konvooi als roekeloos en vonden dat het te veel risico’s met zich meebracht. Maar ook anderen ondernamen dingen waardoor het uiteindelijke aantal ontsnapten hoger lag dan die van de ene wagon die de jongens konden openbreken. De machinist reed op verschillende punten bewust onnodig traag om springers meer overlevingskansen te geven. Die bredere verzetsstructuur was natuurlijk ook belangrijk. De ontsnapte joden moesten kunnen onderduiken. Lang niet iedereen is weer onderschept door de nazi’s.
Melissa verhaalde ook over Pieter Obourdin, algemeen secretaris van de Christelijke Centrale der Vervoersarbeiders, de voorloper van haar vakbond. Eerder op de dag werd een struikelsteen geplaatst voor deze verzetsman die o.a. de door de bezetter opgezette Unie der Hand en Geestesarbeiders (UGHA) hekelde in clandestiene geschriften. Andere vakbonden dan deze schijnvakbond waren verboden. De solidaristische UGHA ging uit van gemeenschappelijke belangen van werkgevers en arbeiders van eenzelfde volk.
https://www.instagram.com/p/DYFaarlCFVM/?igsh=NHU2OTBvcTk1aHd3
https://www.facebook.com/share/1BaraKDxg3
Marie Meeusen vertelde over haar joodse bomma Rachel Souritz die weigerde de Davidster te dragen en hoe assimilatie ook een vorm van verzet kan zijn. Rachel was net als Gilberte Borgers een communistische verzetsvrouw. Na de arrestatie van Gilberte nam Rachel de verspreiding van de clandestiene communistische pers op zich. Ze bracht haar kinderen naar onderduikadressen. Toen de grond onder haar voeten te heet werd, verkaste ze van Antwerpen naar West-Vlaanderen waar ze van een bevriende burgemeester een ‘schuiljob’ kreeg als bediende. Haar man Nic, Spanjestrijder en partizaan, werd maandenlang gemarteld door de nazi’s en uiteindelijk gefusilleerd. Maries achterneef Isja Puissant maakt deel uit van de solidariteitsvloot naar Gaza. Joden hebben geen apartheidsstaat of genocide nodig om zich veilig te voelen, stelt Marie.
https://heldenvanhetverzet.be/bio/rachel-souritz
Hierna werd een opname getoond van Linda Pomme die vertelde over haar grootmoeder Gilberte Borgers die door de nazi’s werd vermoord. Linda was al ruim in de dertig toen ze hoorde dat haar grootmoeder was onthoofd. Ze organiseerde tijdens de bezetting betogingen van vrouwen en kinderen voor meer voedselbonnen. Op haar vijfentwintigste gaf ze leiding aan de vrouwenwerking van de Kommunistische Partij. Ze was gepassioneerd, ideologisch sterk en antifascistisch. In 1937 sneuvelde haar man in Spanje. In een publicatie van Michèle Corthals las Linda dat de politie in 1942 het huis in Hoboken binnenviel. Ze troffen enkel een vierjarig kind aan. Gilberte was gevlucht. Het moet Linda’s tante Celeste geweest zijn, want haar vader was toen al elf.
Mama Joe sprak in het Engels over racisme en seksisme die als onderdelen van een systeem onderdrukking in stand moeten houden. Het systeem – kapitalisme – en wat dat precies is, werd niet benoemd. Zelden hoor je dat kapitalisme een klassenmaatschappij is waarin de burgerij de productiemiddelen bezit en de arbeidersklasse die de meerwaarde voortbrengt, uitbuit. Mama Joe getuigde hoe bij (zwarte) vrouwen zelfvertrouwen gezien wordt als agressie en passie als intimidatie. Zulke tegenkanting betekent dat je iets werkelijk aanraakt in het systeem. Iemand als Chris Smalls doet miljonairs zich oncomfortabel voelen. Ik denk dat dat vooral een gevolg is van de dreiging die uitgaat van de organisatie van de arbeidersklasse door het opzetten van vakbonden.
Monika Triest somde op wat er allemaal niet zou zijn zonder de strijd van vrouwen en feministen. Vrouwenstemrecht, vrouwen in het parlement, verzet in beide wereldoorlogen, de internationale vredesbeweging, contraceptie, het recht op abortus, vrije seksualiteit, het recht voor vrouwen om te werken, deeltijdse arbeid en flexi arbeid, gelijk loon voor gelijk werk, moederschaps- en vaderschapsverlof, gehoor in rechtbank bij seksueel geweld, vrije keuze, hoger onderwijs voor vrouwen, literaire prijzen voor vrouwen, kinderopvang, uitbreiding van de sociale zekerheid, reuzemarsen voor het klimaat, herstel van de Corona epidemie, rechtzaken tegen discriminatie, stakingsrecht in alle sectoren, geen rechten voor migranten, geen vrede, …
Bij dat laatste zegt Monika dat het ook te danken is aan mannen en brengt ze de recent overleden André Bogaert in herinnering.
https://share.google/D0fesy8qGKN7kQwHG
https://share.google/lU0Ym2Y5M6IACANkO
Op sommige verwezenlijkingen valt misschien wat af te dingen, maar de rol van vrouwen is onmiskenbaar. Wel hoop ik dat Monika met die “flexi arbeid” iets anders bedoelt dan de flexijobs die de reguliere tewerkstelling en de financiering van de sociale zekerheid ondermijnen.
Maret Daekava merkte scherp op dat verzet maar romantisch is als het voorbij is. De moment zelf zijn verzetslui criminelen, overtreden ze wetten. Verzet bestaat niet alleen uit grootse daden, maar ook uit de vele kleine daden. Het is belangrijk dat we ook zeggen wat we willen: vrede en een eerlijke verdeling van de middelen. Maret benadrukte dat neutraliteit niet bestaat. Zwijgen is ook positie innemen.
Fenya Fischler van Een andere joodse stem en European Jews for Palestine is al twintig jaar actief in de antifascistische beweging. Voor ze het woord nam, hoorden we haar o.a. Zog nit keyn mol zingen. De tekst werd in 1943 door Hirsch Glick geschreven voor het Fareynikte Partizaner Organizatsye. Hij was geïnspireerd door de opstand in het getto van Warschau. Het werd in Oost-Europa het lied van wie zich verzette tegen het nazisme. Het gaf me kippenvel. Letterlijk.
Fenya vertelde over de Shoah, over hoe daders vaak ongestraft bleven, misdaden goedgepraat worden en hoe het patroon zich herhaalt, over de steun van de Belgische regering aan de genocide in Gaza. Duizenden Palestijnse familie’s werden volledig uitgewist. Net als scholen, ziekenhuizen en bibliotheken. Hele gemeenschappen. Tot op vandaag wordt de genocide in Kongo niet erkend. Wanneer wordt toegegeven dat België gebouwd is op de plundering van Kongo? De regering maakt het mogelijk dat politie privé woningen binnenvalt. Een vermoeden van aanwezigheid van een persoon zonder papieren volstaat. Waar kennen we dat van? Zionisme wordt verkocht als redding. Joden zouden alleen veilig zijn in isolatie. Maar dit betekent een staat van constante angst. Net zoals onder het fascisme. Echte veiligheid bekom je niet door muren, wapens en uitsluiting, maar door solidariteit. “Nooit meer” geldt voor iedereen. Zoals de Joodse Arbeidersbond zei “Waar we ook zijn, is onze thuis.” Joden hebben dus geen kolonisatie of bezetting nodig.
Elisa Zamora Vera is half Cubaans en kwam onlangs te weten dat haar wortels via de verscheping van slaafgemaakten ook reiken tot wat vandaag Nigeria is. In maart ging Elisa mee met een solidariteitskonvooi naar Cuba. Er waren ongeveer 120 deelnemers uit 19 landen. Ze brachten o.a. medicijnen en zonnepanelen. Bij haar vorige bezoek in 2023 waren er al structurele tekorten, maar met de verstrengde blokkade van de VS is er helemaal geen marge meer. Wachtrijen voor zowat alles, van voedsel tot cash geld en een verouderde infrastructuur, vormen het straatbeeld. Tienduizenden staan op wachtlijsten voor een medische ingreep. De kindersterfte is gestegen. Er is weinig elektriciteit, er zijn nationale blackouts. Het gebrek aan straatverlichting beperkt de bewegingsvrijheid van vrouwen. Mensen knutselen fietsen in elkaar en leren fietsen. Arbeiders gaan te voet naar hun werk in de Cubaanse hitte. Onderwijs mag dan wel gratis zijn, lessen aan universiteiten werden stopgezet omdat studenten er niet geraken. Soms gaan er wel lessen door voor wie in de buurt woont. Het is geen ‘natuurlijke’ economische crisis, hij is ‘man made’. Dat neemt niet weg dat er kritiek is op het beleid en de keuzes van de Cubaanse overheid. Er is vermoeidheid, maar ook gewenning, een gevoel van trots en een weigering van de slachtofferrol. De onderlinge solidariteit is toegenomen. De geur van benzine van de oude wagens is verdwenen.
Kris Strybos toont een boek over Gabrielle Petit, een verzetsstrijdster die in 1916 op drieëntwintigjarige leeftijd geëxecuteerd werd achter de VRT-toren. Hij werkt aan de muziek voor een theaterstuk over de vrouw. Hij trekt een werkhemd van zijn grootvader aan. En een originele armband van het Antwerpse verzet. Zijn grootvader werkte bij Béliard en zat in het verzet. “Dat zegt genoeg, zeker?” klinkt Kris veelbetekenend. O.a. bij de scheepsherstellers van Béliard en Mercantile werden net als in Wallonië tijdens en na de staking van de 100000 Syndikale Strijd Komitees opgezet. Tientallen verzetslieden van de scheepswerven overleefden de kampen en de dodenmarsen niet. Zijn grootvader wist na arrestatie te ontsnappen.
